Теориялық мәлімет
Үйкеліс күші жанасатын денелердің салыстырмалы қозғалысына немесе қозғалысқа ұмтылысына қарсы бағытталады.
Тыныштық үйкеліс күші сыртқы күшке қарай өзгеріп, өзінің ең үлкен мәніне дейін артады. Формула: 0 ≤ Fүйк ≤ μs·N.
Дене бетпен сырғанаған кезде үйкеліс күші жуықтап Fүйк = μk·N формуласымен анықталады.
Үйкеліс коэффициенті — жанасатын беттердің қасиеттерін сипаттайтын өлшемсіз шама.
Көп жағдайда μs > μk. Сондықтан денені орнынан қозғалту қиын, ал сырғанап келе жатқанда одан кем күш жеткілікті.
Мектептік модельде үйкеліс коэффициенті беттің материалына, күйіне, ылғалдылығына және ластануына тәуелді. Қарапайым модельде үйкеліс күші жанасу ауданына тікелей тәуелді емес деп қарастырылады.
Жұмысты орындау тәртібі
- Дененің массасын таңдаңыз.
- Денені горизонталь бетке орналастырыңыз.
- Тарту күшін баяу арттырыңыз.
- Дене қозғала бастаған кездегі ең үлкен күшті тіркеңіз.
- Денені бірқалыпты қозғалтып, динамометр көрсеткішін тіркеңіз.
- Тәжірибені әртүрлі массамен қайталаңыз.
- μ = Fүйк/N формуласы бойынша коэффициентті есептеңіз.
- Fүйк(N) графигін тұрғызыңыз.
Өзіңді тексер
1. Үйкеліс күші дененің қозғалыс бағытымен бағыттас болады.
2. Тыныштықтағы денеге үйкеліс күші әсер етпеуі мүмкін.
3. Тыныштық үйкеліс күші әрқашан μs·N-ге тең.
4. Дененің массасы артқанда горизонталь беттегі үйкеліс күші де артуы мүмкін.
5. Үйкеліс коэффициентінің өлшем бірлігі Ньютон.
6. Көлбеу жазықтықтағы шекті бұрыш арқылы тыныштық үйкеліс коэффициентін анықтауға болады.